Wist je dat we nog steeds een oerbrein hebben dat perfect is aangepast aan een leven op de savannes van Afrika, en niet aan werken op de Zuidas? Misschien helpt deze kennis je om wat meer ontspannen te gaan werken.
Jouw oerbrein wil jou zo goed mogelijk helpen om te overleven, je voort te planten en te vermijden dat jij wordt afgewezen.
Dit brein weet echter niet dat het nu 2026 is.
Het weet niet dat jij niet meer rondloopt met een speer om te jagen op dieren of bessen aan het verzamelen bent om iedere dag te kunnen eten. Het weet ook niet dat jij nu elke dag werkt in een kantoortuin met 60 collega's op de 7e verdieping. Het weet ook niet dat jij elke dag in een supermarkt rondloopt met allemaal voedsel om je heen dat voor het oprapen ligt. Het weet ook niet dat jij bijna de hele dag zit en complexe problemen aan het oplossen bent.
Nee, het denkt nog steeds dat jij elke dag moet jagen op voedsel en dat jij daarvoor soms kilometers moet lopen voordat je wat te eten hebt. Dat jij je niet met praktische zaken bezighoudt en samenwerkt met een kleine stam van zo'n man of 15. Dat weet hij allemaal niet.
Onze moderne cultuur en technologie zijn in een paar duizend jaar tijd enorm veranderd
Maar biologisch gezien zijn we nog steeds hetzelfde bedraad als 300.000 jaar geleden. Dat biologisch aanpassen van ons brein aan de omgeving gaat megatraag. En die aanpassing, gaan wij, die hier nu rondlopen op deze aardbol, ook niet meemaken.
Een brein in ons hoofd dat totaal niet aangepast is op de wereld waarin we nu leven. Ik denk dat het daarom voor ons ook soms zo lastig is om onszelf te begrijpen. Waarom we ons soms gestrest voelen terwijl daar geen echte aanleiding toe is, dat we nog steeds bang zijn voor spinnen en slangen en dat velen van ons hoogtevrees hebben. Allemaal producties van ons oerbrein, maar niet zo functioneel meer in 2026.
Aan de andere kant vind ik deze kennis ook wel een opluchting. En het verklaart een hoop voor ons. Je weet nu dat het niet aan jouw inzet of discipline ligt dat bijvoorbeeld:
- Afvallen zo moeilijk is. Waarom? Omdat ons brein houdt van vet, zout en zoet voedsel. Calorierijk voedsel. Omdat je op de savanne niet wist of je de volgende dagen wel voedsel had. Dus zoveel mogelijk calorierijk voedsel eten als je het had. Zo is ons brein afgesteld. Vandaag de dag staat datzelfde brein aan in de supermarkt, waar calorierijk voedsel altijd en overal beschikbaar is. En na een lange werkdag vol mentale spanning kan die behoefte aan snelle energie extra aantrekkelijk zijn.
- Dat wij stress ervaren als onze manager in zijn mailtje kortaf is. We zijn als mensen in staat tot complexe anticipatie: het in gedachten vooruitkijken en scenario's bedenken. Het is een kracht, maar heeft ook een schaduwzijde: je kunt op basis van dit mailtje al voor je zien dat je mogelijk op termijn je baan verliest. Je activeert je stressrespons puur op basis van deze interne visualisatie. Een simpel "Kun je morgen even bij me langskomen?" kan dan ineens een hele film in je hoofd oproepen. Terwijl er feitelijk nog helemaal niets is gebeurd.
- Dat wij ons aanpassen aan wat de groep wil, ook al willen wij iets anders. Je brein is afgesteld op mogelijke signalen van uitsluiting uit de groep. Op de savanne betekende dit dat je er alleen voor kwam te staan. En dat ging je niet overleven. De groep bood bescherming tegen gevaar. Uitsluiting betekende een mogelijke dood. Ook vandaag kan dit mechanisme nog opspelen. Bijvoorbeeld wanneer je in een boardroomsessie of teamoverleg een afwijkende mening hebt, maar besluit niets te zeggen. Of wanneer iedereen instemt met een deadline waarvan jij eigenlijk weet: dit is niet haalbaar.
- Dat sporten er al snel bij inschiet als je het druk hebt. Sporten kost op korte termijn energie. Vanuit onze evolutie is het logisch dat je brein zuinig omgaat met energie en voortdurend bezig is met je energiehuishouding. Als jij al moe bent van een drukke werkdag, zal de automatische motivatie om nog meer energie te verbruiken laag zijn. Zeker als je brein sporten niet direct als noodzakelijk ziet voor overleving. Een deadline halen, een crisis oplossen of die belangrijke presentatie voorbereiden voelt urgenter. Een uur sporten levert op korte termijn weinig direct voordeel op en kost je wel energie. Zeker wanneer er geen acute beloning tegenover staat.
- Dat we statusgevoelig zijn. Status en sociale positie konden vanuit evolutionair perspectief belangrijke voordelen opleveren, bijvoorbeeld op het gebied van toegang tot hulpbronnen, invloed, bescherming en partners. Je brein houdt daarom automatisch in de gaten: Waar sta ik? Hoe doe ik het ten opzichte van de anderen? Ook op de werkvloer zie je dit terug. Wie krijgt die promotie? Wie krijgt het grotere team? Wie wordt gevraagd voor dat strategische project? Wie zit er bij de directie aan tafel? En voor je het weet vergelijk je jouw carrière continu met die van een collega.
Het is dus geen kwestie dat er iets mis is met ons, dat we gefixt moet worden. Het zijn automatische reacties van een brein dat trouw is aan onze belangen van 300.000 jaar geleden.
Je brein weet niet beter, maar jij gelukkig wel.
Hoe kunnen we dan samen met ons oerbrein een voor ons waardevol leven gaan leiden, ook op de Zuidas?
Door je te verdiepen in kennis over je brein en door mentale krachttraining.
Voor kennis over je oerbrein verwijs ik je graag naar de boeken onderaan dit artikel.
En voor mentale krachttraining gaat het over het ontwikkelen van de onderstaande 7 vaardigheden:
1. Zelfcompassie, oftewel aardig zijn voor jezelf
Je weet nu dat veel processen automatisch gebeuren door je brein, dat het logisch is dat je stress voelt, dat je je angstig voelt, dat je het heel lastig vindt om iets nieuws te gaan doen. Verwijt jezelf dus niets. Maar wees juist aardig voor jezelf. Zodat je kunt ontspannen met alles wat er is. Er is niks mis met je!
En een mooie bijvangst is dat hoe aardiger je voor jezelf bent, hoe meer compassie en ruimte je ook hebt voor anderen.
2. Contact met het hier en nu
Meestal zitten we met onze gedachten in het verleden of in de toekomst: wat had ik anders kunnen doen of wat gaat er allemaal nog gebeuren?
Als je piekert over het verleden of angstig bent voor wat er mogelijk allemaal in de toekomst gaat gebeuren, activeer je steeds weer je stressniveau, wat niet helpt om te gaan leven hoe je zou willen leven.
In het hier en nu is er vaak niets aan de hand. Plus als je rustig en helder bent en er komt dan iets op je pad, dan kun je er ook helder en rustig mee omgaan en vaak de juiste actie inzetten in plaats van te handelen uit de overlevingsstand.
3. Weten wat er voor jou toe doet
We leven in een wereld met heel veel ruis en afleiding en dan is het juist heel fijn dat je weet waar jij voor wilt staan. Het helpt je om keuzes te maken en minder een speelbal te zijn van de buitenwereld.
Waar gaat jouw hart sneller van kloppen? Wat wil ik doen met de rest van mijn tijd? Hoe wil ik herinnerd worden? Waar ga ik mijn tijd het liefste aan besteden?
Goed nadenken, maar ook goed voelen: waar draait het om voor mij? Wat voor een persoon wil ik zijn? Welke waarden wil ik in de praktijk brengen?
Stel prioriteiten.
4. Gaan doen wat ertoe doet
En dit is een spannende. Omdat dit tegen je oerbrein in kan gaan met allerlei lastige gedachten en vervelende gevoelens die je liever niet wilt ervaren.
Weet dan, dat als jij iets gaat doen wat er voor jou toe doet, deze gedachten en gevoelens er altijd zullen zijn. Dit hoort erbij.
De vraag is vooral: ben je bereid om dit allemaal te ervaren en te gaan doen wat voor jou belangrijk is?
De volgende vaardigheden gaan over hoe je je kunt verhouden tot die lastige gedachten en vervelende gevoelens.
5. Gezonde afstand tot je gedachten ontwikkelen
Dit wordt ook wel defusie genoemd. Gedachten poppen vanzelf op. En veel van onze gedachten zijn gericht op mogelijke problemen en gevaren, wat vanuit onze evolutie begrijpelijk is.
Wanneer je een leven wilt leiden dat er voor jou toe doet, zijn veel van deze gedachten niet helpend.
Met andere woorden: je hoeft dus niets met die gedachten. Je kunt ze laten komen en gaan. En dit kun je oefenen.
6. Actieve acceptatie van je emoties
Ook onze emoties poppen automatisch op. En zeker als je naar je waarden wilt gaan leven!
We hebben allemaal de neiging om de strijd aan te gaan met onaangename emoties of fysieke sensaties. Je gaat ermee in gevecht. En dit is een hopeloze strijd die je nooit zult winnen.
Wanneer je je ongemakkelijke emoties accepteert als een normaal onderdeel van hoe het werkt in ons brein en lichaam en hier ruimte voor gaat maken, erin kunt ontspannen, dan kunnen deze emoties weer hun natuurlijke beloop krijgen.
7. Jezelf niet te serieus nemen
Dat je jezelf toestaat om gewoon mens te zijn met alle leuke en minder leuke dingen en tegelijkertijd te gaan doen wat er voor jou toe doet.
Zelfacceptatie dus.
Mentale krachttraining vaardigheden
De zeven vaardigheden die ik hierboven beschrijf, vinden hun oorsprong in verschillende psychologische stromingen en zijn gebaseerd op wetenschappelijke onderzoeken uit onder andere Acceptance and Commitment Therapy (ACT), mindfulness, zelfcompassie en de positieve psychologie.
We vinden het heel normaal om naar de sportschool te gaan voor onze fysieke gezondheid. Waarom zouden we niet net zo vanzelfsprekend onze mentale vaardigheden trainen?
Mijn hoop is dat de bovenstaande vaardigheden nu en in de nabije toekomst net zo vanzelfsprekend wordt voor iedereen als fysieke training.
Want je brein weet niet dat het 2026 is.
Maar jij weet het gelukkig wel.
Boeken die mij hierbij hebben geïnspireerd
- Paul Goldsmith – Help je oerbrein
- Max Wildschut – Stop, Denk, Doe
- Ronald Giphart, Mark van Vugt – Mismatch
- Sergio van der Pluijm, Jaantje Thiadens – Acceptatie en Commitment
Wil jij ook gaan voor een leven dat voldoening en waardevol is? Dan is coaching is voor jou. Wil je hier meer over weten, plan dan een gratis en vrijblijvend kennismakingsgesprek in.
Hartelijke groetjes en wellicht tot gauw!
#evolutionairepsychologie #act #biologie #stress #brein #stressrelief #mindfulness
